خلاصه کتاب اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان ( نویسنده مجید جلالی فراهانی )

کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان» اثر دکتر مجید جلالی فراهانی، منبعی جامع و ارزشمند در زمینه ورزش تطبیقی است که مفاهیم کلیدی، اهداف، و اصول مربوط به فعالیت های ورزشی افراد دارای معلولیت را تشریح می کند. این اثر به عنوان یک مرجع معتبر برای دانشجویان، متخصصان و علاقه مندان به این حوزه شناخته می شود.
این اثر ارزشمند، به تفصیل به بررسی ابعاد گوناگون ورزش معلولان، از تعاریف و دسته بندی معلولیت ها گرفته تا ملاحظات تخصصی برای هر گروه از افراد دارای ناتوانی، می پردازد. دکتر مجید جلالی فراهانی، با تکیه بر دانش و تجربه فراوان خود در حوزه تربیت بدنی و ورزش تطبیقی، اثری را پدید آورده که نه تنها جنبه های نظری را پوشش می دهد، بلکه راهکارهای عملی و کاربردی را نیز ارائه می کند. این خلاصه به شما کمک می کند تا درکی عمیق و سریع از سرفصل های اصلی، مفاهیم بنیادین و پیام محوری هر فصل به دست آورید و بدون نیاز به مطالعه کامل کتاب، به هسته اصلی محتوای آن دسترسی پیدا کنید.

نگاهی به نویسنده و جایگاه کتاب

دکتر مجید جلالی فراهانی، نویسنده برجسته کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان»، یکی از اساتید و پژوهشگران معتبر در حوزه تربیت بدنی و علوم ورزشی در ایران است. ایشان در سال 1333 در تهران متولد شدند و پس از دریافت دیپلم، تحصیلات عالی خود را در دانشکده ورزش تهران آغاز کردند. نقطه عطف مسیر علمی ایشان، عزیمت به آلمان در سال 1356 با بورس تحقیقاتی بود که به اخذ مدرک کارشناسی ارشد تربیت بدنی با تخصص ورزش معلولان از دانشکده ورزش کلن منجر شد. اگرچه ایشان دوره دکتری توانبخشی ورزشی را ناتمام رها کردند و در سال 1368 به ایران بازگشتند، اما تجربه و دانش کسب شده در آلمان، پایه های تخصص ایشان در این زمینه را محکم ساخت.

معرفی دکتر مجید جلالی فراهانی

دکتر جلالی فراهانی از سال 1370 به عنوان عضو هیئت علمی در دانشکده تربیت بدنی دانشگاه تهران مشغول به تدریس شدند و دروس حیاتی نظیر حرکات اصلاحی و ورزش معلولان را در مقاطع مختلف تحصیلی ارائه دادند. در سال 1383، ایشان موفق به اخذ مدرک دکتری در رشته مدیریت و برنامه ریزی در تربیت بدنی شدند. سوابق علمی و اجرایی ایشان شامل مدیریت گروه طب ورزشی دانشکده نیز می شود. مهم تر از آن، دکتر جلالی فراهانی تاکنون بیش از 22 عنوان کتاب در حوزه تربیت بدنی و علوم ورزشی، اعم از تألیف و ترجمه، به چاپ رسانده اند که نشان دهنده فعالیت علمی پربار و مستمر ایشان در غنی سازی منابع علمی کشور است.

اهمیت و جایگاه کتاب در منابع علمی

کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان» به دلیل جامعیت، دقت علمی و رویکرد کاربردی، به سرعت جایگاه خود را به عنوان یک منبع مرجع و کلیدی در حوزه ورزش تطبیقی و توانبخشی در ایران تثبیت کرده است. این کتاب، با پوشش ابعاد مختلف معلولیت و ورزش، نیازهای طیف وسیعی از مخاطبان را برآورده می سازد. دانشجویان رشته های تربیت بدنی، علوم ورزشی، و پزشکی ورزشی، به خصوص در مقاطع تحصیلات تکمیلی، برای تحقیقات، پایان نامه ها و آمادگی امتحانات خود به این کتاب رجوع می کنند. مربیان ورزشی و فیزیوتراپ هایی که با افراد دارای معلولیت کار می کنند، از این کتاب برای به روزرسانی دانش و ارتقای مهارت های خود بهره می برند. همچنین، پژوهشگران و اساتید دانشگاهی در حوزه های مرتبط با ورزش تطبیقی و توانبخشی، این اثر را منبعی معتبر و قابل اتکا می یابند.

کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان» نه تنها یک راهنمای علمی است، بلکه پلی برای درک عمیق تر چالش ها و فرصت های پیش روی افراد دارای معلولیت در مسیر دستیابی به سلامت و کیفیت زندگی بهتر از طریق ورزش است.

خلاصه فصل به فصل کتاب

کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان» با ساختاری منطقی و فصل بندی دقیق، به تدریج خواننده را با ابعاد مختلف این حوزه آشنا می سازد. در ادامه، به خلاصه ای از محتوای هر فصل می پردازیم:

فصل اول: تعریف ها، تقسیم بندی و علل بروز معلولیت ها

این فصل به عنوان سنگ بنای درک صحیح از موضوع، با ارائه تعاریف دقیق و تمایز میان مفاهیم «معلول»، «معلولیت» و «ناتوانی» آغاز می شود. نویسنده با اشاره به مدل های مختلف تعریف معلولیت، از جمله مدل پزشکی و مدل اجتماعی، به خواننده کمک می کند تا دیدگاهی جامع نسبت به این پدیده پیدا کند. سپس، به تقسیم بندی جامع انواع معلولیت ها شامل حسی (مانند شنوایی و بینایی)، حرکتی (مانند قطع عضو و آسیب های نخاعی)، ذهنی (مانند عقب ماندگی ذهنی) و آسیب به ارگان های داخلی (مانند بیماری های قلبی و ریوی) می پردازد. بخش پایانی این فصل به بررسی ریشه ها و علل بروز معلولیت ها اختصاص دارد که شامل علل ژنتیکی، مادرزادی، اکتسابی و محیطی می شود. درک این مبانی برای طراحی برنامه های ورزشی مناسب و فردی سازی شده، حیاتی است.

فصل دوم: اهداف، وظایف و اصول ورزش معلولان

فصل دوم، هسته اصلی رویکرد کتاب به ورزش معلولان را شکل می دهد. در این بخش، اهداف چندوجهی ورزش برای افراد دارای معلولیت به تفصیل تشریح می شود. این اهداف فراتر از صرفاً بهبود آمادگی جسمانی است و ابعاد فیزیولوژیکی (مانند تقویت عضلات و بهبود عملکرد قلبی-عروقی)، روانی (افزایش عزت نفس و کاهش استرس)، اجتماعی (افزایش تعاملات و مشارکت اجتماعی)، توانبخشی (بهبود عملکرد حرکتی و استقلال) و تفریحی (افزایش شادکامی و غنی سازی اوقات فراغت) را در بر می گیرد. همچنین، وظایف و مسئولیت های مربیان، برنامه ریزان و دست اندرکاران این حوزه در قبال افراد دارای معلولیت مورد بحث قرار می گیرد. در این فصل، اصول پایه و حیاتی ورزش معلولان مانند فردی سازی برنامه های تمرینی، رعایت کامل ایمنی، تدریجی بودن پیشرفت، سازگاری با نیازهای خاص هر فرد و مفید بودن و هدفمند بودن فعالیت های ورزشی تبیین می شوند. اهمیت ورزش های اوقات فراغت و نقش آن ها در بهبود کیفیت زندگی روزمره نیز از مباحث کلیدی این فصل است.

فصل سوم: معلولان شنوایی و بینایی

این فصل به طور خاص به دو گروه از معلولیت های حسی، یعنی معلولان شنوایی (کم شنوا و ناشنوا) و بینایی (کم بینا و نابینا) می پردازد. ابتدا به بررسی خصوصیات جسمانی، روانی و به ویژه ارتباطی این افراد پرداخته می شود. سپس، با در نظر گرفتن محدودیت ها و توانمندی های هر گروه، ورزش ها و فعالیت های مناسب و توصیه شده معرفی می شوند. برای مثال، ورزش هایی که نیاز به حس شنوایی یا بینایی کمتری دارند یا می توانند با تمهیدات خاص انجام شوند. در نهایت، ملاحظات خاص آموزشی، ارتباطی (مانند استفاده از زبان اشاره یا علائم لمسی) و ایمنی ویژه برای این دو گروه مطرح می شود تا مربیان و دست اندرکاران بتوانند برنامه هایی مؤثر و امن طراحی کنند.

فصل چهارم: معلولان آسیب دیده به سیستم اعصاب مرکزی یا محیطی

این فصل به یکی از پیچیده ترین و وسیع ترین گروه های معلولیت، یعنی افراد دارای آسیب در سیستم اعصاب مرکزی یا محیطی، اختصاص دارد. انواع آسیب ها مانند آسیب های نخاعی (پاراپلژی، تتراپلژی)، فلج مغزی (CP)، سکته مغزی و سایر ضایعات مغزی و عصبی به تفصیل توضیح داده می شوند. چالش های رایج حرکتی و تعادلی که این افراد با آن مواجه هستند، تشریح می شود. رویکردهای ورزشی و تمرینات تطبیقی خاصی که برای بهبود عملکرد حرکتی، افزایش استقلال، و بهبود کیفیت زندگی این افراد طراحی شده اند، معرفی می گردد. تمرکز بر تمرینات تقویتی، تعادلی، هماهنگی و کششی با توجه به نوع و شدت آسیب از نکات مهم این فصل است.

فصل پنجم: معلولان قطع و نقص عضو

فصل پنجم، به معلولان قطع و نقص عضو می پردازد. ابتدا دسته بندی انواع قطع عضو (اعم از مادرزادی و اکتسابی) و نقص عضو (مانند هیپوپلازی) ارائه می شود. سپس، نقش پروتزها و دیگر وسایل کمکی در فعالیت های ورزشی این افراد مورد بررسی قرار می گیرد و اهمیت انتخاب پروتز مناسب و تنظیم آن برای به حداکثر رساندن عملکرد ورزشی توضیح داده می شود. در ادامه، ورزش های مناسب و فعالیت هایی که با وجود قطع یا نقص عضو می توانند انجام شوند، معرفی می گردند. این ورزش ها از شنا و دوچرخه سواری تا وزنه برداری و رشته های خاص پارالمپیک را شامل می شوند.

فصل ششم: معلولان آسیب دیده به ارگان های داخلی

این فصل بر روی گروهی از معلولان تمرکز دارد که آسیب های داخلی و بیماری های مزمن، فعالیت های ورزشی آن ها را تحت تأثیر قرار می دهد. محدودیت های فیزیولوژیکی ناشی از مشکلات قلبی (مانند نارسایی قلبی)، تنفسی (مانند آسم شدید)، کلیوی، دیابت و سایر بیماری های مزمن مورد بررسی قرار می گیرد. در این بخش، تأکید ویژه ای بر لزوم ارزیابی پزشکی دقیق پیش از شروع هر برنامه ورزشی و نظارت مستمر پزشکی در طول تمرینات وجود دارد. اصول طراحی تمرینات با در نظر گرفتن محدودیت های فیزیولوژیکی و جلوگیری از بروز خطرات احتمالی، از جمله کنترل شدت، مدت و نوع فعالیت، به دقت تشریح می شود.

فصل هفتم: معلولان ذهنی – روانی

فصل هفتم، به یکی از گروه های حساس و نیازمند توجه ویژه، یعنی معلولان ذهنی و افراد دارای اختلالات روانی می پردازد. انواع معلولیت های ذهنی و تأثیر اختلالات روانی (مانند اوتیسم، افسردگی و اضطراب) بر فعالیت بدنی و مشارکت اجتماعی این افراد بررسی می شود. در این بخش، نقش حیاتی بازی ها، فعالیت های گروهی و تعاملات اجتماعی در رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی این افراد مورد تأکید قرار می گیرد. نویسنده به ارائه روش های انگیزشی و استراتژی های تشویق برای افزایش مشارکت و پایداری این افراد در فعالیت های ورزشی می پردازد تا بتوانند از فواید جسمی و روانی ورزش بهره مند شوند.

فصل هشتم: تاریخچه ورزش معلولان

این فصل به ارائه یک دیدگاه تاریخی از سیر تکامل ورزش معلولان می پردازد. از آغازهای اولیه و رویکردهای توانبخشی در دوران جنگ های جهانی تا دوران مدرن و جهانی شدن این ورزش ها مورد بررسی قرار می گیرد. بخش مهمی از این فصل به ریشه ها، توسعه و اهمیت بازی های پارالمپیک به عنوان بزرگترین رویداد ورزشی برای افراد دارای معلولیت، و همچنین بازی های المپیک ناشنوایان اختصاص دارد. اشاره به شخصیت های اثرگذار و پیشگامان این عرصه که نقش کلیدی در توسعه و ترویج ورزش معلولان داشته اند، به غنای این بخش می افزاید.

فصل نهم: ورزش های قهرمانی معلولان

فصل نهم به جنبه های تخصصی ورزش های قهرمانی برای افراد دارای معلولیت می پردازد. مفهوم و اهمیت «کلاس بندی» (Classification) در رقابت های ورزشی معلولان به تفصیل توضیح داده می شود. این سیستم کلاس بندی برای اطمینان از عدالت و برابری در رقابت ها طراحی شده و بر اساس نوع و شدت معلولیت ورزشکاران را دسته بندی می کند. معرفی برخی از مهم ترین مسابقات و رویدادهای ورزشی بین المللی در این حوزه، به درک عمیق تر خواننده از گستردگی و پیچیدگی این رقابت ها کمک می کند. همچنین، موضوع چالش برانگیز دوپینگ در ورزش معلولان و دلایل و پیامدهای آن مورد بحث قرار می گیرد.

فصل دهم: فضاهای شهری، اماکن، تأسیسات و تجهیزات ورزشی معلولان

آخرین فصل کتاب بر جنبه های محیطی و زیرساختی ورزش معلولان تمرکز دارد. اهمیت «دسترسی پذیری» و لزوم مناسب سازی و طراحی بدون مانع فضاهای شهری و اماکن ورزشی برای افراد دارای معلولیت به شدت مورد تأکید قرار می گیرد. این مناسب سازی شامل رمپ ها، آسانسورها، سرویس های بهداشتی و مسیرهای تردد می شود. همچنین، انواع تجهیزات و وسایل ورزشی تخصصی متناسب با نیازهای گوناگون معلولان معرفی می گردد که شامل ویلچرهای ورزشی، پروتزهای خاص، وسایل کمکی و تجهیزات تطبیقی می شود. نقش حیاتی رعایت استانداردهای بین المللی در طراحی و ساخت این فضاها و تجهیزات برای تضمین ایمنی و کارایی حداکثری نیز مورد بررسی قرار می گیرد.

ویژگی های ممتاز و کاربرد کتاب

کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان» به دلیل ویژگی های منحصر به فرد خود، به سرعت به یکی از منابع اصلی در این زمینه تبدیل شده است. این کتاب فراتر از یک متن درسی صرف، راهنمایی جامع و کاربردی برای تمامی فعالان و علاقه مندان به حوزه ورزش تطبیقی است.

نقاط قوت کتاب

یکی از برجسته ترین نقاط قوت کتاب، جامعیت و پوشش تمامی ابعاد نظری و عملی ورزش معلولان است. از تعاریف پایه ای و دسته بندی معلولیت ها گرفته تا مباحث تخصصی نظیر تاریخچه، ورزش های قهرمانی و ملاحظات مربوط به فضاهای ورزشی، تمامی جنبه های ضروری را در بر می گیرد. این جامعیت، آن را به منبعی بی نیازکننده تبدیل کرده است. رویکرد کاربردی و عملیاتی کتاب، آن را از بسیاری از منابع نظری صرف متمایز می سازد. نویسنده نه تنها به ارائه مفاهیم می پردازد، بلکه راهکارها و ملاحظات عملی را برای مربیان و دست اندرکاران ارائه می دهد.

کتاب اصلی از تصاویر، جداول و نمودارهای گویا بهره می برد که درک مطالب پیچیده را برای خواننده آسان تر می کند. این عناصر بصری، به ویژه برای دانشجویان، در فرایند یادگیری عمیق تر مفاهیم بسیار مؤثر هستند. همچنین، ارائه سؤالات ارزیابی در پایان هر فصل، ابزاری ارزشمند برای خودآزمایی و سنجش میزان یادگیری خوانندگان، به ویژه دانشجویان، فراهم می آورد. این ویژگی ها در کنار هم، کتاب را به یک منبع آموزشی کامل و کارآمد تبدیل کرده اند.

مخاطبان اصلی و ارزش پیشنهادی

این کتاب به دلیل ماهیت جامع و کاربردی خود، برای طیف وسیعی از مخاطبان ارزشمند است:

• دانشجویان: رشته های تربیت بدنی، علوم ورزشی، پزشکی ورزشی و توانبخشی می توانند از این کتاب به عنوان یک منبع مرجع برای درس های خود، تحقیقات و پایان نامه هایشان استفاده کنند.
• پژوهشگران و اساتید: این کتاب می تواند به عنوان پایه و اساس برای تحقیقات بیشتر در زمینه ورزش تطبیقی و توانبخشی مورد استفاده قرار گیرد.
• مربیان ورزشی و فیزیوتراپ ها: افرادی که به طور مستقیم با افراد دارای معلولیت سروکار دارند، می توانند دانش خود را به روز کرده و برنامه های ورزشی مؤثرتر و ایمن تری را طراحی کنند.
• متخصصین و کارکنان مراکز توانبخشی: برای درک عمیق تر از مبانی نظری و عملی ورزش معلولان و بهبود خدمات ارائه شده.
• افراد دارای معلولیت و خانواده هایشان: برای آشنایی با فواید ورزش، انواع فعالیت های مناسب و اصول ایمنی در این زمینه، این کتاب می تواند چشم اندازی جدید به زندگی ورزشی آن ها ببخشد.

در مجموع، کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان» ارزش پیشنهادی بالایی را از طریق ارائه دانش دقیق، کاربردی و به روز در یکی از مهم ترین و رو به رشدترین حوزه های سلامت و رفاه اجتماعی، ارائه می دهد.

نتیجه گیری

کتاب «اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان» نوشته دکتر مجید جلالی فراهانی، اثری استثنایی و یک منبع مرجع حیاتی در حوزه ورزش تطبیقی به شمار می رود. این کتاب با پوشش جامع و عمیق خود، از تعاریف بنیادین معلولیت تا جزئیات تخصصی فضاهای ورزشی، نقش بی بدیلی در ارتقاء دانش و عمل در این زمینه ایفا می کند. اهمیت این اثر نه تنها در ارائه اطلاعات علمی دقیق و مستند است، بلکه در ترویج دیدگاهی انسان محور و توانمندسازی گرا نسبت به افراد دارای معلولیت از طریق ورزش نیز هست.

این کتاب به وضوح نشان می دهد که ورزش، فراتر از یک فعالیت تفریحی، ابزاری قدرتمند برای توانبخشی، ارتقاء سلامت جسمی و روانی، افزایش اعتماد به نفس، و بهبود مشارکت اجتماعی افراد دارای معلولیت است. از طریق درک اصول، مبانی و اهداف ورزش معلولان، می توانیم گام های مؤثری در جهت ایجاد جامعه ای فراگیرتر و حمایت کننده تر برداریم که در آن هر فرد، فارغ از محدودیت های جسمانی، فرصت شکوفایی و دستیابی به حداکثر پتانسیل خود را داشته باشد. مطالعه این کتاب برای هر فردی که به دنبال درک عمیق تر و مشارکت فعال تر در این حوزه است، ضروری و الهام بخش خواهد بود. برای درک کامل و بهره مندی حداکثری از بینش های ارزشمند دکتر جلالی فراهانی، مطالعه کامل این کتاب گرانبها توصیه می شود.